Dzień: 2022-03-18

I. Parlament

1. Parlamenty są najwyższymi organami* przedstawicielskimi i prawodawczymi
a. Są organami kolegialnymi
b. Nazwa: izba, kongres, sejm, zgromadzenie.
c. Pochodzą od dawnych rad królewskich
d. Zajmują się legislatywą – tworzeniem i ustanawianiem prawa

*Organ państwowy – osoba lub grupa osób podejmująca decyzje i działająca w imieniu państwa
a. klasyfikacja ze względu na skład:
– jednoosobowe
– kolegialne
b. klasyfikacja ze względu na obszar działania:
– centralne
– terenowe
c. klasyfikacja ze względu na rodzaj realizowanych zadań:
– prawodawcze
– wykonawcze
– sądownicze
– kontrolne
d. klasyfikacja ze względu na sposób powoływania:
– wyłaniane w wyborach
– pochodzące z nominacji

**Urząd – zespół osób zapewniający realizację zadań organów państwowych

2. Struktura parlamentu

a. parlamenty jednoizbowe – głównie w małych państwach, gdzie jest mała liczba ludności, nie potrzebna jest większa ilość izb lub w państwach unitarnych (Dania, Finlandia, Islandia, Norwegia, Szwecja, Litwa, Łotwa, Estonia)

b. parlamenty dwuizbowe
-wykształciły się w nowożytności
-dwie izby:
*wyższa (uprzywilejowane warstwy społeczeństwa lub reprezentacja jednostek podziału terytorialnego, urząd może być dziedziczny, można ich mianować lub dokonywać elekcji) może funkcjonować jako „izba refleksji” – zatwierdza ustawy uchwalone przez izbę niższą
*niższa (demokratyczny charakter, członkowie na ogół pochodzą z wyborów)

Jedna czy dwie izby? Argumenty za i przeciw – s. 23

3. Funkcje parlamentów
a. funkcja ustrojodawcza – ustanawianie ustroju państwa

b. funkcja ustawodawcza – tworzenie prawa poprzez uchwalanie ustaw

c. funkcja kreacyjna – powoływanie nowych organów państwowych oraz wybieranie osób na najwyższe stanowiska państwowe

d. funkcja kontrolna – jest wykonywana wobec władzy wykonawczej poprzez:
– interpelacje – wystosowanie pisemnego pytania przez posła na Sejm RP do Prezesa Rady Ministrów lub konkretnego ministra.
– zapytania poselskie – skierowanie pisemnego zapytania przez posła lub grupę posłów na Sejm RP do rządu lub konkretnego ministra, do prezesa NIK lub do prezesa NBP. Istnieje ustawowy obowiązek udzielenia na nie odpowiedzi pisemnej w terminie 21 dni.

e. funkcja legitymizacyjna – polega na uprawomocnianiu ustroju państwa oraz decyzji i działań podejmowanych przez organy państwowe

4. Funkcjonowanie parlamentu

a. tryby pracy parlamentów
– tryb sesyjny – może obradować i podejmować decyzje wyłącznie w okresach nazywanych sesjami
– tryb permanentny – kadencja parlamentu stanowi jednolitą całość
– kworum – matematycznie określona liczba członków izby, których obecność jest konieczna dla ważności głosowania

b. Proces legislacyjny – s. 199

b. Plenum – obradowanie z udziałem wszystkich członków

c. Tryb głosowania w sejmie (voting process in the Sejm):

– większością głosów (za musi być więcej niż przeciw) – a simple majority of votes 

– większością bezwzględną (za musi być więcej niż przeciw i wstrzymujących się łącznie/musi być ponad 50%) –  an absolute majority of the votes.

– większość kwalifikowana – wniosek musi poprzeć większa od połowy liczba głosujących (np. 2/3, 3/5) – a qualified majority 

d. Organy wewnętrzne:

-kierownicze jednoosobowe – spiker, przewodniczący izby, marszałek
-kierownicze kolegialne – prezydium, konwent
-pomocnicze – komisje, komitety

e. Jawność obrad jest konstytucyjnym obowiązkiem państw demokratycznych. Możliwości ograniczenia jawności są ściśle określone przepisami prawa.

5. Wybory parlamentarne

a. Przebieg wyborów reguluje ustawa nazywana ordynacją wyborczą.

b. Systemy wyborcze
*system proporcjonalny – mandaty są dzielone między ugrupowania biorące udział w wyborach proporcjonalnie do liczby głosów
* system większościowy – w jednomandatowym okręgu wyborczym mandat zdobywa kandydat, który uzyska największą liczbę głosów

3. Mandat parlamentarny – upoważnienie (pełnomocnictwo) do reprezentowania wyborców w sprawowaniu władzy państwowej (s. 201)
a. mandat wolny – parlamentarzysta nie jest związany instrukcjami wyborców
b. mandat imperatywny (związany) – zobowiązuje parlamentarzystę do wykonywania woli wyborców

4. Immunitet parlamentarny – przywilej ograniczający lub całkowicie znoszący odpowiedzialność prawną parlamentarzystów za popełnione przez nich czyny i podjęte decyzje za działania związane z wykonywaniem obowiązków służbowych. (s. 202)

a. immunitet formalny – zakaz pociągania parlamentarzystów do odpowiedzialności sądowej oraz aresztowania lub zatrzymania bez zgody właściwej izby

b. immunitet materialny – wyłącza odpowiedzialność prawną parlamentarzystów za działania związane z wykonywaniem mandatu – działa zarówno w trakcie trwania kadencji, jak i po jej zakończeniu

476 – upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego.

Czym była Wielka Wędrówka Ludów? (Mapa s. 155)

Jakie plemiona i gdzie tworzyły swoje państwa?

FRANKOWIE – kim byli?

1. Chlodwig – dynastia Merowingów- podbili plemiona frankijskie i część germańskich
   -przyjęcie chrztu w 496 r. – religia katolicka zaczęła scalać państwo
   
   
   
   TEKST ŹRÓDŁOWY – s. 207 – chrzest Chlodwiga
   
   TEKST ŹRÓDŁOWY – s. 207. – kodyfikacja prawa
   Prawo salickie – spisane prawo zwyczajowe Franków salickich
   
   
   
   
   MONARCHIA PATRYMONIALNA – państwo jest własnością władcy, osłabia władzę centralną
   
   
   
   -ponieważ ostatni władcy dynastii byli nieudolni – władzę przejmowali MAJORDOMOWIE- zarządcy dworu (urząd dziedziczny)
   
   – Karol Młot (732r. – wygrał pod Poitiers z Arabami)
   
   CZYJĄ POZYCJĘ WZMOCNIŁA WYGRANA BITWA POD POITIERS – KRÓLA CZY MAJORDOMA?
   
   
   – po Karolu władzę objął jego syn – Pepin Krótki – obalił ostatniego króla merowińskiego (Childeryka III) w 751 r. i założył nową dynastię – Karolingów.
   
   
   SKĄD POCHODZI NAZWA DYNASTII KAROLINGÓW?
   
   
   
   PAŃSTWO FRANKÓW – s. 208
   Z KIM I DLACZEGO NAWIĄZAŁ WSPÓŁPRACĘ PEPIN KRÓTKI?
   JAK ZAKOŃCZYŁA SIĘ INTERWENCJA PEPINA KRÓTKIEGO W ITALII?
   DLACZEGO PEPIEN KRÓTKI POMÓGŁ PAPIEŻOWI?
   
   
   
2. Pepin Krótki – na króla namaszczony został przez papieża – umocniło to jego władzę.
   – w zamian musiał pomóc papieżowi z Longobardami – dążyli do podboju całej Italii
   -Pepin pokonał ich i ziemie środkowej Italii przekazał papieżowi Stefanowi II w 755 r.- powstało PAŃSTWO KOŚCIELNE
   – Cesarstwo Bizantyjskie niezadowolone – liczyli na wpływy i posiadłości na Płw. Apenińskim
   
   
   KAROL WIELKI – S. 208 – 210. TEKST + MAPA
   
   JAKIMI TERENAMI WŁADAŁ KAROL WIELKI? PODAJ NAZWY PAŃSTW.
   
3. Panowanie Karola Wielkiego – król Franków i Longobardów, cesarz rzymski od 25 grudnia 800.
   
   DLACZEGO PAPIEŻ ZGODZIŁ SIĘ NA KORONACJĘ?
   DO JAKIEGO KRAJU NAWIĄZYWAŁA TA KORONACJA?
   JAKI BYŁ CEL KORONACJI CESARSKIEJ?
   
   Koronacja cesarska – sytuacja bezprecedensowa – stała się wzorem dla innych koronacji cesarskich
   – Leon III koronował go na cesarza w Rzymie 25 grudnia 800 roku bez zgody Bizancjum (symboliczna data)
   -papież liczył, że koronacja nakłada na cesarza obowiązek ochrony
   – Karol Wielki miał władzę uniwersalną – powszechną – krzewienie chrześcijaństwa
   – to odnowienie cesarstwa na Zachodzie
   – nawiązania do antyku
   
   
   CZYM BYŁ UNIWERSALIZM KAROLIŃSKI?
   
   Państwo Franków było monarchią chrześcijańską i patrymonialną. Władca miał wpływ na sprawy religijne (np. wybierał biskupów i opatów, zwoływał zjazdy duchowieństwa, sprawy dotyczące kultu). Swoje państwo mógł przekazać następcom.
   
   
   ORGANIZACJA PAŃSTWA KAROLA WIELKIEGO
   PODZIAŁ WŁADZY W PAŃSTWIE KAROLA WIELKIEGO
   s. 210 – 211
   
   
   Gdzie znajdowała się główna rezydencją Karola Wielkiego?
   Czym zajmowali się w państwie urzędnicy centralni?
   Hrabiowie i margrabiowie
   Wiece
   Zadania missi dominici
   Beneficjum
   Dlaczego taka organizacja państwa?
   
   
   
   GOSPODARKA
   ARMIA
   RENESANS KAROLIŃSKI

Reforma szkolnictwa – aby mieć wykształconych urzędników i doradców musiał podnieść poziom wykształcenia. Zreformował szkoły przyklasztorne, tworzył szkoły przykatedralne, w Akwizgranie szkoła pałacowa.

Odnowienie cesarstwa rzymskiego – odnowienie szkolnictwa na wzór rzymski:
-dwa poziomy kształcenia (trivium – podstawowy – składał się z przedmiotów humanistycznych :
*gramatyka – umiejętność czytania i pisania, opanowanie terminologii łacińskiej,
*retoryka – umiejętność pisania listów i redagowania dokumentów,
*dialektyka – umiejętność logicznego rozumowania (poznawano reguły logiki).

oraz

-poziom wyższy – quadrivium – składał się z przedmiotów matematycznych:
* arytmetyka – umiejętność dodawania, odejmowania, mnożenia, dzielenia, obliczenia kalendarzowe,
* geometria – opis ziemi i przyrody,
* astronomia – umiejętność tworzenia kalendarza,
* muzyka

Kultura:
– renesans karoliński – nawiązywanie do starożytności
– architektura sakralna (czerpała ze wzorów rzymskich i bizantyjskich – kopuły, kaplice na planie krzyża greckiego, popularne mozaiki)
– minuskuła karolińska – reforma pisma, ujednolicenie, wyraźniejsze
– dbał o czystość łaciny i rozwój pisma, zakonnicy przepisywali księgi (kopiści) starożytne i chrześcijańskie.

MAKING MANUSCRIPTS

Na jakim materiale pisano?
Z czego był on wykonany?
Jak powstawały księgi?

KRZYŻÓWKA

MATERIAŁY

a. polityka zagraniczna -problemy:

• Longobardowie najeżdżający państwo kościelne (774 – podbił i ogłosił się ich władcą)
• Arabowie na Płw. iberyjskim (udało się ich pokonać i wyprzeć za Pireneje)
• najazdy pogańskich plemion germańskich i saskich (wysyłał misje chrystianizacyjne)
• umocnienie władzy, zapanowanie nad dużym terytorium o kruchych granicach (teren od Łaby na wschodzie po dzisiejszą Hiszpanię)
• rozwój terytorium (Germanowie, Sasi, Longobardowie, Saksonia, Słowianie połabscy – granice aż po Dunaj, Arabowie – Saracenowie -granica na rzece Ebro w Hiszpanii
• utrzymanie sojuszu z papieżem (bo dąży do utworzenia cesarstwa uniwersalistycznego obejmującego całą Europę),
• pragnienie władzy (cesarskiej) – dążenie do małżeństwa z cesarzową bizantyjską Ireną – symboliczne odrodzenie Cesarstwa rzymskiego – nie doszło do skutku ponieważ Leon III koronował go na cesarza
  
  

Podział państwa Franków
a. duży obszar – duży problem z utrzymaniem granic
b. zróżnicowanie kulturowe i językowe – szkoły nie były dostępne dla wszystkich tylko dla elit
c. W 814 r. umiera Karol Wielki
d. władza przekazana synowi Ludwikowi Pobożnemu.
e. jego synowie w 843 r. traktat w Verdun – podział państwa (monarchia patrymonialna)
– Karol Łysy ( zachodnia część, później Francja)
– Ludwik Niemiecki (wschodnia część, potem Niemcy)
– Lotar(iusz) – środek od Morza Północnego do Italii i tytuł cesarza (zwierzchność), potem zmarł więc podzielono.

FRANCJA:

Rok powstania państwa – 987 r.  
Ostatni władca z dynastii Karolingów – Ludwig V Gnuśny
Pierwszy władca z dynastii Kapetyngowie – Hugo Kapet

NIEMCY

Rok powstania państwa – 911 r.
Ostatni władca z dynastii Karolingów – Ludwig IV Dziecię
Pierwszy władca z dynastii Ludolfingów – Henryk I Ptasznik