Aktualności

1. Sejm konwokacyjny 1764- w okresie bezkrólewia – próby reform były tam zaprezentowane. Ustalono kandydatów do elekcji.
2. Elekcja i pierwsze lata panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego
   a. wybór 1764 r. 
   – koronę otrzymał dzięki poparciu carycy Katarzyny II
   – w kraju popierało go stronnictwo Familii

b. reformy wewnętrzne
– reforma finansów – wprowadzenie nowych monet – uruchomienie mennicy
– powstała Szkoła Rycerska w Warszawie (Korpus Kadetów)
– ujednolicano system miar i wag
– powstał „Monitor”
–powołano Teatr Narodowy

3. Sprawa dysydentów (1766) i uchwalenie praw kardynalnych:
a. dysydenci – innowiercy – pretekst do wmieszania się w politykę RON carycy Katarzyny II i króla Prus Fryderyka II
b. zawiązanie kolejnych konfederacji (prawosławni, protestanci, katolicy) i zwołano sejm pacyfikacyjny 1767, który przywrócił równouprawnienie dysydentów, obalił niektóre wcześniejsze reformy i opracował tzw. prawa kardynalne.
c. Prawa kardynalne (m.in) 
– liberum veto
– wolna elekcja
– prawo wypowiadania posłuszeństwa królowi
Gwarantem praw kardynalnych została caryca Katarzyna II, potem jeszcze Prusy i Austria

W praktyce prawa kardynalne gwarantowały anarchię i oligarchię magnacką.

2. Konfederacja barska (1768-1772)
a. konfederacja przeciw Rosji i posłusznemu jej Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu

b. konfederacja barska została związana w Barze w 1768 r.
– konfederacji podjęli walkę z wojskami carskimi i królewskimi
– konfederaci podjęli nieudaną próbę porwania Stanisława Augusta Poniatowskiego
– jednym z przywódców konfederaci był Kazimierz Pułaski
– po przegranej część konfederatów musiała udać się na emigrację

https://www.youtube.com/watch?v=9_IgWE1bMns

3. Pierwszy rozbiór Polski – 1772 r.
a. ziemie zabrane przez zaborców:
– Rosja zagarnęła wschodnie obszary Polski
– Prusy zabrały Pomorze Gdańskie i Warmię
– Austria otrzymała południową Małopolskę

b. zwołany na żądanie państw zaborczych sejm rozbiorowy:
– zatwierdził zabory
– potwierdził prawa kardynalne
– jednym z posłów, którzy sprzeciwili się był Tadeusz Rejtan

– ustanowił Radę Nieustającą

4. Rada Nieustająca – najwyższa władza wykonawcza w Rzeczpospolitej – sejm wybierał posłów i senatorów na 2 lata – mają kierować sprawami państwa w okresie między sejmami

Manifest Katarzyny II z 1772 r. o pierwszym rozbiorze [fragment]

[…] Rosyjski dwór cesarski, będąc zmuszony ze względu na interesy własnego imperium położyć wreszcie własnymi siłami kres zaciekłości, jaką odznaczają się zachodzące w Polsce nieporządki, przeszkodzić upadkowi państwa, jak również zabezpieczyć sobie sprawiedliwe zaspokojenie swych legalnych praw, wszedł w całkowite porozumienie z cesarskim i królewskim dworem oraz z Jego Wysokością królem pruskim, aby na drodze uzgodnionych wysiłków i posunięć osiągnąć te cele, tak nieodzowne ze względu na sąsiedztwo ich państw. […]. Jednocześnie Jej Cesarska Mość Carowa Wszechrosji pragnąć dać zadośćuczynienie swemu państwu i narodowi i nie mogąc czekać dłużej na sprawiedliwość ze strony Polski, aby nie powodować uszczerbku dla ich oczywistych interesów, uznała za niezbędne dać im zadośćuczynienie przez przyjęcie w całkowite władanie i na własność niżej nazwanych ziem i posiadłości Rzeczypospolitej […].

Sanacja
– od łac. Sanatio – uzdrowienie
– nazwa okresu historii Polski w latach 1926 – 1939 , w którym władzę sprawował Józef Piłsudski i jego zwolennicy (obóz propiłsudczykowski). Nazwa
okresu jest związana z hasłem „uzdrowienia” państwa polskiego, do którego nawoływał J. Piłsudski.

Dlaczego?
– Piłsudski wycofał się z życia politycznego
-rządy parlamentarne były niestabilne
-kryzys gospodarczy
-trudne położenie Polski na arenie międzynarodowej (np. układ radziecko-niemiecki w Rapallo, a potem traktat z Locarno)

– powołanie drugiej CHJENY (rządu Chjeno-Piasta) z Wincentym Witosem na czele (1923, 1926).
-przygotowano przewrót polityczny (zamach stanu, przewrót majowy) mający na celu objęcie władzy przez marszałka Piłsudskiego

*wykresy i tabele zaczerpnięto ze strony: https://slideplayer.pl/slide/13897184/

Sanacja – od zamachu majowego do wybuchu wojny

„[…] Powitałem go [Piłsudskiego] słowami: stoję na straży honoru wojska polskiego – co widocznie wzburzyło go, gdyż uchwycił mnie za rękaw i zduszonym głosem powiedział – No, no! Tylko nie w ten sposób. – Strząsnąłem jego rękę i nie dopuszczając do dyskusji: – Reprezentuję tutaj Polskę, żądam dochodzenia swych pretensji na drodze legalnej, kategorycznej odpowiedzi na odezwę rządu. – Dla mnie droga legalna zamknięta – wyminął mnie i skierował się do stojącego o kilka kroków za mną szeregu żołnierzy”.

^{(relacja Prezydenta RP St. Wojciechowskiego ze spotkania z Józefem Piłsudskim wieczorem 12 maja 1926 r. na moście Poniatowskiego w Warszawie)}

1. Wybuch 12 – 15 V 1926 r. – Warszawa – walki między oddziałami popierającymi Józefa Piłsudskiego a oddziałami wiernymi rządowi, zakończone zwycięstwem piłsudczyków

W bratobójczych walkach zginęło łącznie 215 wojskowych i 164 cywilów, a ponad 900 osób zostało rannych.

2. Obalono legalną konstytucyjną władzę – do dymisji podał się prezydent Stanisław Wojciechowski i rząd Wincentego Witosa
– nowy prezydent – Ignacy Mościcki
– nowym premierem został Kazimierz Bartel

GRUPA 1 Pierwsze lata rządów sanacji (1926–1930).
Stwórzcie krótkiego vloga, w którym omówicie pierwsze lata rządów sanacji (1926–1930). Aby zebrać potrzebne informacje, przeczytajcie w podręczniku podrozdział Początek rządów sanacji (s. 463–464), a także opracowania dostępne w Internecie:
Artykuł „Uchwalenie tzw. noweli sierpniowej do Konstytucji”
Artykuł „Polska pod rządami Józefa Piłsudskiego” – fragment „Walka polityczna między piłsudczykami a opozycją centrolewicową”

› Jakie były główne kierunki polityki obozu sanacyjnego w latach 1926–1930?
› Dlaczego, waszym zdaniem, uchwalono nowelę sierpniową? Czyją władzę ona wzmacniała?

GRUPA 2 Brutalizacja życia politycznego w Polsce w okresie rządów sanacji. Jesteście zespołem prowadzącym vloga historycznego, będącego pomocą dla uczniów w nauce historii. Przygotujcie krótki film na temat brutalizacji życia politycznego w Polsce w okresie rządów sanacji. Aby zebrać potrzebne informacje, przeczytajcie w podręczniku podrozdział Wybory brzeskie (s. 464–466), a także opracowania dostępne w Internecie:
Artykuł „Polska pod rządami Józefa Piłsudskiego” – fragment Walka polityczna między piłsudczykami a opozycją centrolewicową oraz Brześć „

› Podajcie przykłady łamania przez obóz sanacyjny norm demokratycznych.
› Jak sądzicie, dlaczego część ugrupowań, które poparły przewrót majowy, odwróciła się potem od obozu władzy?

GRUPA 3 Ustrój II Rzeczpospolitej w świetle konstytucji kwietniowej. Jesteście zespołem grafików komputerowych, który otrzymał zlecenie stworzenia infografiki omawiającej
ustrój II Rzeczpospolitej w świetle konstytucji kwietniowej.

Aby zebrać potrzebne wiadomości, przeczytajcie w podręczniku podrozdział Konstytucja kwietniowa, 1935 r. (s. 466–467), tekst źródłowy (M7, s. 466) oraz Artykuł „Konstytucja kwietniowa, czyli ustrój prezydencki”
Pamiętajcie, aby w waszej grafice znalazły się informacje o najważniejszych organach władzy państwowej, sposobie ich wyboru i kompetencjach.

› Omówcie kompetencje poszczególnych organów władzy państwowej w świetle konstytucji kwietniowej.
› Porównajcie ustrój obowiązujący w II Rzeczpospolitej na mocy konstytucji kwietniowej z ustrojem z konstytucji marcowej.
› Jak sądzicie, czy rzeczywiście konstytucja kwietniowa wprowadzała w Polsce model rządów prezydenckich?

Grupa 4 Ostatnie lata rządów sanacji (1935–1939). Wcielcie się w rolę dziennikarzy radiowych i przygotujcie nagranie rozmowy z ekspertem na temat ostatnich lat rządów sanacji (1935–1939). Aby zdobyć potrzebne wiadomości, przeczytajcie podrozdziały w podręcznikuŚmierć Piłsudskiego (s. 467) oraz Dekompozycja sanacji (s. 468). Ponadto zapoznajcie się z treścią Artykułu „Obóz Zjednoczenia Narodowego – polityczne zaplecze Rydza-Śmigłego”

› Którzy politycy po śmierci Józefa Piłsudskiego zaczęli odgrywać najważniejszą rolę polityczną w państwie?
› Czy, waszym zdaniem, Ozon uzdrowił życie polityczne w kraju, czy jednak doprowadził do jeszcze większego kryzysu?

Grupa 5 Formowanie się opozycji wobec rządów sanacji. Wcielcie się w rolę dziennikarzy radiowych i przygotujcie nagranie rozmowy z ekspertem na temat formowania się opozycji wobec rządów sanacji. Aby zdobyć potrzebne wiadomości, przeczytajcie podrozdział w podręczniku Konsolidacja opozycji (s. 468) oraz Artykuł „Front Morges. Antysanacyjny układ na wysokim szczeblu”

› Wymieńcie główne siły opozycyjne wobec sanacji w ostatnich latach II Rzeczpospolitej.
› Scharakteryzujcie pokrótce ich programy polityczne.

a. nowela sierpniowa – 2 VIII 1926 r. została znowelizowana konstytucja marcowa – poprawka do konstytucji umacniająca władzę wykonawczą kosztem ustawodawczej:
– prezydent uzyskał prawo wydawania dekretów
– prezydent uzyskał prawo rozwiązania sejmu i senatu przed upływem kadencji

3. Charakter rządów sanacyjnych

a. zwolennicy Józefa Piłsudskiego sprawowali władzę pod hasłem sanacji, czyli uzdrowienia życia publicznego w Polsce, dlatego zaczęto ich nazywać obozem sanacyjnym
b. Józef Piłsudski wywierał decydujący wpływ na rządy, ale nie sprawował najwyższych stanowisk państwowych
c. zwolennicy Piłsudskiego utworzyli Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR) – Walery Sławek
d. BBWR odniósł zwycięstwo w wyborach parlamentarnych w 1928 r.

Grafika w satyryczny sposób nawiązuje do faktu, iż Piłsudski najczęściej sam podejmował kluczowe decyzje.

_{Karykatura z 8. numeru czasopisma ,,Mucha” w 1927 r. – nazwany ,,Dziadkiem” Piłsudski zwraca się do polskiego Sejmu słowami: ,,Ja bo bardzo lubię pracować z panami w zgodzie i w niezmąconej niczem przyjaźni.”}

4. Zaostrzenie się konfliktu obozu sanacyjnego z opozycją – tzw. rządy pułkowników
a. 1929r. powstał  Centrolew – sojusz partii lewicowych, ludowych i chadeckich (chcą obalić Piłsudskiego) – wotum nieufności dla rządu
b. reakcja obozu sanacyjnego:
– czołowi działacze Centrolewu zostali uwięzieni w twierdzy brzeskiej (m.in. Wincenty Witos, Wojciech Korfanty) –> chodzi o zastraszenie przeciwników
– prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał parlament
c. wybory w 1930 r., zwane wyborami brzeskimi, wygrał BBWR – obóz sanacyjny uzyskał 56% miejsc w parlamencie
d. w 1932 r. – tzw. proces brzeski
e. 23 IV 1935 r. sejm uchwalił nową konstytucję – tzw. konstytucja kwietniowa
– konstytucja kwietniowa wzmacniała władzę prezydenta
– ustanowienie konstytucji kwietniowej stanowiło odejście od modelu parlamentarno-gabinetowego i trójpodziału władzy
– w praktyce zniesiono demokrację parlamentarną –> rządy autorytarne

Grafika nawiązująca do stwierdzenia, że konstytucja z 1921 r. stawiała Piłsudskiemu zbyt wiele ograniczeń.

5. Rządy sanacyjne po śmierci Józefa Piłsudskiego
a. Józef Piłsudski zmarł 12 V 1935 r.
b. rozłam w sanacji:
–  grupa zamkowa z prezydentem Ignacym Mościckim na czele (umiarkowani)
– tzw. grupa wojskowa – grupa GISZ z Edwardem Rydzem-Śmigłym na czele(chcieli rządów silnej ręki)
–ulica Wierzbowa – Józef Beck (minister spraw zagranicznych)
c. w 1935 r. został rozwiązany BBWR
d. w 1937 r. politycy sanacyjni utworzyli nową partię – Obóz Zjednoczenia Narodowego (OZN – „ozon”) – Adam Koc

6. Polityka zagraniczna rządów sanacji 1926 – 1935
a. polityka równowagi – polityka „równych odległości” między Moskwą i Berlinem
b. wg. Piłsudskiego tylko sytuacja napięcia pomiędzy III Rzeszą i ZSRR gwarantowała utrzymanie niezależności państwa polskiego
c. traktaty:
–protokół Maksima Litwinowa – ZSRR, Polska, Łotwa, Estonia i Rumunia – pakt o nieagresji
–1932 r. pakt o nieagresji z ZSRR (w 1934 r. przedłużony o 10 lat)
–1934 – polsko niemiecka deklaracja o niestosowaniu przemocy (układ o nieagresji)
–kwestia paktu wschodniego (wschodnie Locarno) – odrzucony, dotyczył granic

7. Gospodarka
a. kryzys ekonomiczny 1929 – 1935
–spowodowany kryzysem amerykańskim
–zastosowano politykę interencjonalizmu państwowego
b. ożywienie gospodarcze 1936 – 1939
–COP
–Eugeniusz Kwiatkowski

Przemówienie Piłsudskiego o pracy zbiorowej:

Piłsudski umiera 12 maja 1935 r. w Belwederze (9 rocznica zamachu) a 17/18 maja przewieziono go koleją do Krakowa (ur. 5 grudnia 1867 w majątku Zułów na Litwie). Serce złożono w Wilnie, ciało w Katedrze Wawelskiej, mózg zaginął.

Kasztanka – eksponat trafił do Muzeum Wojska Polskiego, w 1945 roku, po zakończeniu II wojny światowej została nakazem komunistycznego marszałka Michała Roli-Żymierskiego zniszczona i spalona.

1. Reżim polityczny:

2. Czym jest demokracja?
* gr. demos, krathos <lud, rządzenie>
*czym jest demos?
-zakłada udział obywateli w rządach
*wartości demokratyczne
-wolność
-równość
-sprawiedliwość

Formy demokracji
1. bezpośredniej
a. referendum 
-głosowanie obligatoryjne(referendum konstytucyjne z 1997)/fakultatywne (wynika z inicjatywy władz)
-rozstrzygające/konsultacyjne
-ogólnopaństwowe/lokalne
b. plebiscyt (np. na Śląsku w 1921 r.)
c. inicjatywa ludowa (obywatelska)

2.pośrednia
a. przebieg wyborów reguluje Kodeks wyborczy
b. prawo wyborcze 
–  czynne prawo wyborcze –  udział w głosowaniu
–  bierne prawo wyborcze –  kandydowanie
c. cztery podstawowe zasady demokratycznego prawa wyborczego
– zasad powszechności
– zasada równości
– zasada bezpośredniości
– zasada tajności głosowania

Kiedy demokracja działa?
-partycypacja obywateli – aktywne uczestnictwo obywateli w życiu publicznym. Formy partycypacji:
-informowanie,
-konsultowanie,
-współdecydowanie

Wybory:
– muszą się odbywać wolne wybory aby ustrój demokratyczny mógł funkcjonować (demokracja pośrednia)
-pozwalają na wyłonienie własnego przedstawicielstwa
-mają funkcję kontrolną
-przeprowadzane przez Państwową Komisję Wyborczą

Prawo wyborcze – określa zasady przeprowadzenia wyborów.
Konstytucja:
-np. o wyborach do sejmu i senatu mówi w artykułach 96 – 101
-np. o wyborach prezydenta RP mówi w artykułach 127-130
-art. 127 – określa wybory

Reguły przeprowadzania wyborów – cztery przymiotniki wyborcze:
-zasada powszechności
-zasada równości
-zasada bezpośredniości
-zasada tajności głosowania

System wyborczy – sposób przeprowadzania głosowań i obliczania ich wyników
-większościowy – mandat uzyskuje ten kandydat, który w danym okręgu uzyskał w czasie wyborów największą liczbę głosów. (wybory do Senatu)
-proporcjonalny- głosy oddane na poszczególnych kandydatów są przeliczane na mandaty. Dana partia otrzyma proporcjonalnie tyle mandatów, ile uzyskała głosów poparcia w wyborach. (wybory do Sejmu)

Postawy wyborców wobec wyborów:
-partycypacja wyborcza – udział w głosowaniu wynikający ze świadomej decyzji wyborcy
-absencja niezawiniona – zaistniały okoliczności niezależne od wyborcy, skutkujące brakiem udziału w głosowaniu (zdarzenia losowe, niepełnosprawność, inwalidztwo, błędna organizacja wyborów, np. pominięcie w spisie)
-absencja zawiniona – świadoma rezygnacja z udziału w głosowaniu – protest przeciw działaniu władz, brak zainteresowania polityką, przekonanie że jeden głos nie ma znaczenia

1. Rolnictwo – podstawa gospodarki
   a. Stan chłopski:
   – wykształcenie się gospodarki feudalnej
   -chłopi stali się poddanymi w wyniku nadań lennych i immunitetów
   – są zależni od swojego pana
   -odrabiali pańszczyznę i zobowiązani byli do dostarczania danin i posług w zamian za użytkowanie ziemi.
2. Życie codzienne na wsi
3. Przemiany w rolnictwie (XI – XIII w.)
   -narzędzia drewniane zastępowano żelaznymi
   -radło zastąpiono pługiem koleśnym
   -upowszechniono stosowanie żelaznej brony
   -kosy zastępowano sierpami
   -zastosowano chomąto
   -zastosowanie trójpolówki
   -młyny wodne i wiatraki
   -klasztory przyczyniły się do upowszechniania nowych rozwiązań

1. SKUTKI:
   -zwiększyła się produkcja żywności
   -nastąpił wzrost liczby ludności
   -nasiliła się akcja kolonizacyjna
2. Procesy osadnicze – kolonizacja
   a. przyczyny:
   -zwiększenie liczby ludności w pełnym średniowieczu zmusza do szukania nowych ziem pod uprawę (w kierunku Europy Środkowo-Wschodniej)
   -panowie feudalni zaczęli szukać nowych obszarów pod uprawę roli (lasy, nieużytki)
   b. akcje osadnicze i lokacje (zakładanie wsi zgodnie z określonymi zasadami)
   -każdy chłop otrzymywał taką samą ilość ziemi
   -wolnizna – okres, kiedy chłop był zwolniony z opłat, to czas na zagospodarowanie się
   -później płacił czynsz za dzierżawę ziemi
   -zasadźca – sołtys – stał na czele wsi – ma prawo założyć młyn i karczmę, reprezentuje wieś w stosunkach z panem feudalnym
   -prawo osadnicze było korzystne i dawało osadnikom możliwość dziedziczenia dzierżawy ziemi, stałą wysokość czynszu, samorząd wiejski
   
3. Skutki:
   -rozwój gospodarki towarowo-pieniężnej
   -zwiększenie się obszarów gruntów uprawnych, zmniejszenie nieużytków
   -prawo wychodu – ograniczenie poddaństwa osobistego chłopa
   – nadwyżki żywności wystarczyły do wyżywienia ludności miejskiej
   -rozwija się handel i rzemiosło
   -pojawienie się pieniędzy
   -rozwój miast

MIASTA
Po upadku Cesarstwa rzymskiego załamanie gospodarcze – miasta upadają. W średniowieczu życie miejskie odbudowuje się.

1. Rozwój miast
   a) urbanizacja (X-XIII w.)
   -miasta zakłada się przy szlakach handlowych, w miejscach targowych, przy ośrodkach władzy świeckiej lub duchownej
   -to ośrodki życia handlowego, politycznego, gospodarczego, religijnego i kulturalnego
   -korzystano z infrastruktury miejskiej pozostałej po miastach starożytnych lub budowano nowe.

b. cechy miast średniowiecznych

-mury miejskie
-domy mieszczan (kamienice, trzeba w górę je ciągnąć, bo mało miejsca)
-zabudowa gęsta (pożary)
-ratusz i rynek (waga miejska, pręgierz, sukiennice)
-kościół (kościoły, klasztory, szpitale)
-ulice przecinają się pod kątem prostym
-ulice brukowane, brak kanalizacji,

c. ustrój miejski
– mieszkańcy miasta są ludźmi wolnymi
-na czele miasta stoją samorządy (kontrola finansów, administracja, handel, wymiar sprawiedliwości) z radą miejską (rajcowie miejscy z burmistrzem)
-ława miejska (ma funkcje sądownicze)
-miasta mają zróżnicowane prawa

d. społeczeństwo
-patrycjat
-pospólstwo
-plebs
+ Żydzi

e. rzemiosło
-powstają cechy – rzemieślnik musi do niego należeć, aby prowadzić warsztat (mistrz posiada zakład, w którym zatrudnia czeladników i uczniów), inaczej określa się go mianem partacza (czyli tego co jest poza cechem)
-gałęzie rzemiosła: sukiennictwo, metalurgia, budownictwo…
-cech ma za zadanie dbać o jakość wytwarzanych towarów, bronić swoich członków przed konkurencją, zapewniał bezpieczeństwo i nadawał uprawnienia mistrzowskie

f. handel
-rozwijają się szlaki handlowe lądowe i morskie
-miasta włoskie handlują z Lewantem (tereny zajęte przez Arabów i Turków) – najbogatsze tworzą miasta-państwa (republiki) np. Wenecja, Genua, Florencja
-handel morski statki zwane kogami (duże statki kupieckie)

-glidie – zrzeszenia kupców – mają zapewnić bezpieczeństwo w czasie podróży i ograniczać możliwość handlu kupcom z innych miast
-hanza – związek kupiecki stworzony na północy Europy (M. Bałtyckie i M. Północne) należało do niego wiele miast europejskich (Lubeka, Hamburg, Gdańsk, Kraków, Toruń, Wrocław, Ryga)
– rozwija się gospodarka towarowo-pieniężna, zwiększa się ilość monet w obiegu

-zaczynają rozwijać się pierwsze banki udzielające kredytów
-do obrotu wchodzą weksle
-prawo składu – każdy przybywający do miasta kupiec musi wyłożyć swoje towary
-organizowane są jarmarki

MAPA INTERAKTYWNA SZLAKI HANDLOWE W ŚREDNIOWIECZU

https://easyzoom.com/imageaccess/ec482e04c2b240d4969c14156bb6836f

Medieval trade route networks

Przez współczesne terytorium Polski przebiegała tzw. droga Via Regia, która biegła od Zgorzelca, przez Wrocław, Kraków i dalej w kierunku na Ruś. Mapa uwzględnia również szlak handlowy o charakterze południkowym, biegnący od Gdańska w kierunku na południe. Szlak ten dalej przebiegał przez Bramę Morawską, która stanowiła naturalne przejście pomiędzy Sudetami i Karpatami.

1. Pojęcie narodu jest pojęciem nowym (XVIII/ XIX w.), wykształconym w wyniku przemian gospodarczych i społecznych, które spowodowały wytworzenie się tożsamości narodowej.
2. Czym jest naród?

3. Problematyczne narody?
-Kurdowie

-Belgowie, Szwajcarzy

-Brytyjczycy

-Amerykanie

4. Koncepcje narodu:

a. koncepcja etniczno-kulturalna (antropologiczna) – podstawą istnienia narodu wartości kulturowe i historyczne (Johann Herder)

b. koncepcja polityczna (polityczna)– podstawą kształtowania się narodu jest organizacja polityczna (Ernest Gellner)

5. Czynniki narodowotwórcze:

-język i pismo
-terytorium (ojczyzna)
-posiadanie własnego państwa
-więzy krwi (wspólne pochodzenie)
– świadomość narodowa
– historia i tradycja
– religia i wyznanie
– kultura

ZADANIE

6. Naród (etapy rozwoju idei narodu):
– koncepcja narodu politycznego (warstwy uprzywilejowane) – np. Anglia, Francja
– koncepcja narodu nowoczesnego (wszystkie warstwy społeczne) – np. Ukraina, Białoruś

WYMIEŃ 3 RÓŻNICE pomiędzy nimi w kategorii:
a. ścieżki rozwoju
b. lokalizacji
c. cech charakterystycznych narodu

7. W którą koncepcję wpisuje się Polska? (X w., XVII w., XIX w.)

I. Polska za panowania Jana III Sobieskiego (1674-96):
-odsiecz wiedeńska, plany odzyskania ziem utraconych
-Polska liczy się na arenie międzynarodowej
-nie podoba się to Prusom, Austrii i Rosji

II. Rządy Wettinów

1. August II Mocny:

a. wstąpienie na tron Augusta II połączyło Polskę i Saksonię unią personalną
b. wpływ  wojny północnej (1700-1721) na sytuację w Polsce
– August II Mocny zawarł sojusz z carem Piotrem I Wielkim przeciwko Szwecji
– Szwedzi pokonali wojska rosyjskie i saskie i wkroczyli do Polski
– 1704 r. zawarte zostały dwie konfederacje – warszawska (przeciw Augustowi II, detronizująca go) i konfederacja sandomierska (wierna mu, poprosiła o pomoc Piotra I Wielkiego) –> wojna domowa
– ponieważ Szwedzi zajęli Saksonię, August II został zdetronizowany i wybrano na tron Stanisława Leszczyńskiego

– w 1709 r. Szwedzi ponieśli klęskę pod Połtawą i August II Mocny wrócił na tron polski
–skutki III wojny północnej: osłabienie kraju, głód, epidemie, spadek pozycji na arenie międzynarodowej
c. Sejm Niemy
– August II Mocny dążył do wzmocnienia władzy królewskiej (a szlachta na to nie pozwala)
– niezadowolona szlachta zawiązała konfederację tarnogrodzką i poprosiła o pomoc cara Piotra I, który wkracza na teren RON z armią rosyjską
– spór został zakończony za pośrednictwem Rosji podczas tzw. Sejmu Niemego w 1717 r. – wojska rosyjskie miały nie dopuścić do zerwania sejmu
d. znaczenie Sejmu Niemego
– zapoczątkował ingerencję Rosji w sprawy polskie
– osłabił władzę króla
– ustalił liczbę wojska na bardzo niskim poziomie – 24 tys. żołnierzy (Prusy – 100 tys., Rosja nawet do 300 tys.)
–pokazał, że nasze państwo nie radzi sobie z wewnętrznymi problemami, na czym skorzystają nasi sąsiedzi

2. Elekcja po śmierci Augusta II Mocnego:
a. upadek znaczenia sejmu 
b. przejawy słabości państwa 
– państwo było bezsilne wobec samowoli magnatów
– Polska nie mogła przeciwstawić się wpływom państw sąsiednich
– na terytorium Polski stacjonowały obce wojska
c. traktat trzech czarnych orłów – traktat Loewenwolda – 1732

d. podwójna elekcja
– August III (Fryderyk, elektor saski, syn poprzedniego króla – był popierany przez sąsiadów polskich)
– Stanisław Leszczyński (poparty przez szlachtę polską oraz Francję)
e. ostatecznie przy pomocy Rosji na tronie osadzono Augusta III (potwierdził to sejm pacyfikacyjny – sejm walny, który miał uspokoić sytuację w Polsce)

3. Rządy Augusta III
a. sejmy zrywane wskutek Liberum veto
b. do głosu doszły dwa obozy magnackie: Potoccy oraz Familia Czartoryskich i Poniatowskich (poparcie dla Rosji)
c. państwa ościenne dążą do utrzymania anarchii w RON
d. gospodarka w złej kondycji
e. zaczyna pojawiać się ksenofobia (1733 – pozbawienie praw dysydentów) a szlachta się zamyka w swojej grupie, nie chcą żadnych reform
f. potrzeba reform, ale obozy polityczne wzajemnie się blokują (bo głosy ubogiej szlachty są podkupywane)

Sanacja
– od łac. Sanatio – uzdrowienie
– nazwa okresu historii Polski w latach 1926 – 1939 , w którym władzę sprawował Józef Piłsudski i jego zwolennicy (obóz propiłsudczykowski). Nazwa
okresu jest związana z hasłem „uzdrowienia” państwa polskiego, do którego nawoływał J. Piłsudski.

Dlaczego?
– Piłsudski wycofał się z życia politycznego
-rządy parlamentarne były niestabilne
-kryzys gospodarczy
-trudne położenie Polski na arenie międzynarodowej (np. układ radziecko-niemiecki w Rapallo, a potem traktat z Locarno)

– powołanie drugiej CHJENY (rządu Chjeno-Piasta) z Wincentym Witosem na czele.
-przygotowano przewrót polityczny (zamach stanu, przewrót majowy) mający na celu objęcie władzy przez marszałka Piłsudskiego

• wykresy i tabele zaczerpnięto ze strony: https://slideplayer.pl/slide/13897184/

Konstytucja – zawiera podstawowe zasady funkcjonowania państwa.

Transformacja ustrojowa – zmiany zapoczątkowane w Polsce u schyłku PRL’u i w pierwszych latach Rzeczpospolitej Polskiej, dążące do budowy wolnego rynku oraz demokratyzacji życia społecznego.

Polskie konstytucje:

3 maja 1791 – Ustawa Rządowa (Konstytucja 3 maja)
1807 – Konstytucja Księstwa Warszawskiego
1815 – Konstytucja Królestwa Polskiego
1919 – Mała Konstytucja
17 marca 1921 – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (konstytucja marcowa)
23 kwietnia 1935 – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (konstytucja kwietniowa)
1947 – Mała Konstytucja
1952 – Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
1992 – Mała Konstytucja
2 kwietnia 1997 – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Budowa:
1. Preambuła
2. Rozdział I – zawiera m. in. zasady ustroju politycznego, gospodarczego, społecznego państwa oraz podkreśla symbolikę narodową.
3. Rozdział II – katalog obowiązków, praw i wolności obywateli oraz mechanizmy ich ochrony
4.Rozdział III zawiera katalog źródeł prawa obowiązującego w Rzeczypospolitej oraz sposób ich wydawania
5.Rozdziały IV – IX – określają kompetencje najwyższych organów władzy
6. Rozdział X – dotyczy finansów publicznych, zasad nakładania podatków i procedury uchwalania ustawy budżetowej
7. Rozdział XI określa zasady postępowania w sytuacjach szczególnych zagrożeń
8. Rozdział XII określa procedury zmian konstytucji
9. Rozdział XIII zawiera przepisy przejściowe i końcowe

Podział redakcyjny:
Rozdziały –> Artykuły –> Ustępy –> Punkty

Czym różni się konstytucja od innych aktów prawnych?
a. Szczególna treść
b. Szczególna moc prawna
c. Szczególna forma

Zasady ustrojowe zawarte w konstytucji:
– zasada demokratycznego państwa prawnego (np. artykuł 1. i 7. )
– zasada unitarnej formy państwa (art. 3)
-zasada zwierzchności Narodu (art. 4). Naród w konstytucji rozumiany jest jako ogół obywateli.
– zasada podziału władzy (art. 10) (podział i równowaga władz
– zasada pluralizmu politycznego i społecznego (art. 11 i 12)
– zasada republikańskiej formy rządów nie została zawarta wprost. Znajduje swój wyraz w oficjalnej nazwie państwa – Rzeczpospolita Polska. W języku polskim słowo rzeczpospolita jest odpowiednikiem słowa republika.
– zasada decentralizacji władzy państwowej i samorządności (art. 15 i 16)

I. Wykluczenie społeczne to sytuacja polegająca na tym że obywatel nie może w pełni uczestniczyć w ważnych aspektach życia społecznego.

1. Główne źródła (i skutki) wykluczenia społecznego:
a. niskie pochodzenie
b. niski poziom wykształcenia
c. bezrobocie
d. niski status społeczny
e. niekorzystne miejsce zamieszkania
f. zły stan zdrowia
g. kryminalna przeszłość
h. nieakceptowany w danym społeczeństwie styl życia
i. uzależnienia

Kto w największym stopniu jest zagrożony wykluczeniem społecznym?

2. Ubóstwo –

II.Bezrobocie – stan bezczynności zawodowej osoby w wieku produkcyjnym, niemogącej znaleźć zatrudnienia, mimo gotowości i zdolności do podjęcia pracy oraz starań w jej znalezieniu.

1.Rodzaje bezrobocia według jego źródeł:
a. bezrobocie frykcyjne 
b. bezrobocie technologiczne 
c. bezrobocie strukturalne 
d. bezrobocie koniunkturalne 
e. bezrobocie sezonowe

2.Metody zwalczania bezrobocia
a. metody aktywne
– działania na rzecz tworzenia nowych i zachowania istniejących miejsc pracy
– szkolenia dla bezrobotnych
– tworzenie warunków do rozwoju małej przedsiębiorczości

b. metody pasywne
– zasiłki i pomoc socjalna dla bezrobotnych
– obniżanie wieku emerytalnego oraz wydłużanie obowiązku szkolnego
– dzieleni miejsc lub czasu pracy

III. Opieka społeczna w Polsce
Zapewnia ją administracja rządowa i samorządowa. Przeznaczona dla osób dotkniętych ubóstwem, bezdomnością, bezrobociem, niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, sieroctwem.

1. Formy pomocy – działania na rzecz przeciwdziałania kryzysowi rodziny
a. wsparcie finansowe dla rodzin najuboższych
b. rozwiązania ułatwiające godzenie rodzicielstwa z pracą zawodową (urlopy opiekuńcze i wychowawcze)
c. udogodnienia podatkowe (wspólne opodatkowanie małżonków; ulgi podatkowe)
d. rozbudowa infrastruktury zaspokajającej potrzeby rodzin (żłobki, przedszkola, szkoły)

2. Działania na rzecz przeciwdziałania bezrobociu
-wypłacanie zasiłków
-funkcjonowanie urzędów pracy (pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia zawodowe, podnoszenie kwalifikacji, prace interwencyjne, wypłacanie pożyczek z Fuduszu Pracy

3. Działania na rzecz przeciwdziałania przestępczości
4. Działania zmierzające do ograniczenia problemu mieszkaniowego
5. Działania na rzecz poprawy opieki zdrowotnej
a. programy badań profilaktycznych
b. ułatwienia w dostępie do specjalistów

IV. Edukacja
1. Polski system edukacji
I etap – kl.1 – 3 szkoły podstawowej
II etap – kl. 4 – 8 szkoły podstawowej
III etap – szkoła średnia
IV etap – szkoła wyższa

2. Polityką edukacyjną zajmuje się Minister Edukacji Narodowej:
-decyzje o obowiązkowych treściach nauczania zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego i zawodowego
-dopuszczanie podręczników do użytku
-określanie warunków wykonywania zawodu nauczyciela
-ministerstwu podlegają kuratoria oświaty (zarządza nimi województwo), które sprawują nadzór pedagogiczny nad placówkami edukacyjnymi
-zadaniem nauczyciela jest realizacja wymagań opisanych w podstawach programowych
-dyrektorzy szkoły zarządzają placówkami edukacyjnymi
-placówki oświatowe są prowadzone przez samorząd terytorialny (gmina zarządza szkolnictwem podstawowym, powiat szkołami ponadpodstawowymi)
-po zdaniu matury uczeń może kontynuować naukę na studiach wyższych
-system boloński (studia licencjackie/inżynierskie + studia magisterskie+ studia doktoranckie; niektóre kierunki są prowadzone jako jednolite studia magisterskie -np. prawo, medycyna, psychologia, aktorstwo)
-kształcenie ustawiczne – kształcenie osób dorosłych, które uzyskały wykształcenie ale podnajmują działania na rzecz zdobycia następnych kwalifikacji i umiejętności

I. GENEZA:

1. Polityka zagraniczna Japonii
   -dążenie do utworzenia imperium
   – kryzys gospodarczy –> „Azja tylko dla Azjatów”- dążenie do wyparcia mocarstw kolonialnych z Azji (mocarstw europejskich)- w latach 20 – 30 XX w. – ekspansja na terenie Chin (Mandżukuo).
   – w roku 1933 wystąpienie z Ligii Narodów.
   -zahamowanie dążeń imperialistycznych przez ZSRR (pomoc udzielona Chinom).
2. Wojna włosko-etiopska (abisyńska) 1935 – 1936
   – Włochy dążą do odtworzenia Imperium Rzymskiego (chcą zamknąć Morze Śródziemne w granicach imperium)
   – Etiopia była niepodległym państwem
   – w praktyce Europa i Stany nie pomogły
3. Zbrojenia Niemiec i remilitaryzacja Nadrenii w 1936 r.
4. Hiszpańska wojna domowa 1936 – 1939
   -przejęcie władzy przez gen. Francisco Franco
5. Oś „Berlin – Rzym – Tokio”
   -powstanie 25.10.1936 r. (układ dotyczył pomocy Franco, zwalczanie Kominternu (Międzynarodówka Komunistyczna – mają propagować idee komunizmu w innych państwach, potem Kominform) , Rzesza dąży do zdobycia kolonii, Włochy nie chcą być izolowane)
6. Anschluss Austrii – 12 marca 1938
7. Kryzys sudecki – Konferencja monachijska
   „Hitler Háchę wziął pod pachę,
   zabrał na kiełbachę,
   A Hácha z tej uciechy
   oddał mu całe Czechy.”
8. Polityka Józefa Becka w latach 30. XX w.
   -polityka równowagi
   -25.07.1932 – pakt o nieagresji z ZSRR (do 1944)
   -26.01. 1934 – deklaracja o niestosowaniu przemocy z III Rzeszą
   -polityka appeasementu w obliczu łamania postanowień traktatu wersalskiego przez Hitlera
   -Beck zbliżył się do Niemiec (krytyka międzynarodowa, zajęcie Zaolzia, Spiszu i Orawy)
   -Propozycje Joachima von Ribbentropa
   

II. Bezpośrednie przyczyny – rok 1939:
1. rozpad Czechosłowacji – 15 marca – utworzenie Protektoratu Czech i Moraw
2. żądania wobec Polski – 21 marca – to co wcześniej chcieli po dobroci, teraz siłą
3. zajęcie Kłajpedy – 23 marca
4. 6 kwietnia – Wielka Brytania udziela Polsce gwarancji niepodległości na wypadek agresji niemieckiej
5. 28 kwietnia III Rzesza wypowiada pakt o nieagresji
6. 5 maja Józef Beck oficjalnie odrzuca niemieckie żądania
7. próba stworzenia koalicji antyfaszystowskiej nie powiodła się
8. pakt Ribbentrop-Mołotow
a. 23 sierpnia 1939 – pakt o nieagresji
b. 28 września 1939- traktat o granicach i przyjaźni

9. 25 sierpnia 1939 – oficjalne gwarancje dla Polski

III. Wybuch wojny

1. Niemiecki plan ataku na Polskę „Fall Weiss”.
   -„Blitzkrieg”– wojna błyskawiczna
   – atak z dwóch stron od północy z Pomorza Zachodniego i Prus oraz z południa ze Śląska i Słowacji.
2. Polski plan obrony „Zachód” zakładał powstrzymanie sił niemieckich w pasie granicznym przez 3 dni. Trzeciego dnia wojny Francja i Wielka Brytania miały wypowiedzieć Niemcom wojnę, a 15 dnia rozpocząć działania wojenne. Naczelnym Wodzem był marszałek Edward Rydz-Śmigły.
   
   Układ sił (udział wydatków zbrojeniowych Polski i Niemiec w dochodzie narodowym 1936 – 1939)*
   POLSKA (mld zł)”
   -dochód narodowy: 48,00
   -wielkość wydatków zbrojeniowych: 4,03
   -% dochodu narodowego: 8,4
   
   NIEMCY (mld marek)
   -dochód narodowy: 301,10
   -wielkość wydatków zbrojeniowych: 97,00
   -% dochodu narodowego: 32,2
   
   Porównanie sił polskich i niemieckich**:

	POLSKA	NIEMCY
Ludność	35 mln	78 ml
Liczba rekruta	1,2 mln	1,8 mln
Liczba dział	3000 1250 działek przeciwpancernych 344 działka przeciwlotnicze	11000
Liczba czołgów	600	2800
Liczba samolotów	400	2600

3. Wybuch wojny.
a) prowokacja gliwicka – 31 sierpnia 1939 r.
b) 1.09.1939 r. – wojnę rozpoczął nalot na miasto Wieluń o 4.40. Pancernik „Schlezwig-Holstein” o 4.45 rozpoczął ostrzał Westerplatte. Zaatakowano Pocztę Polską w Gdańsku, Hel, port w Gdyni.
c) bitwa graniczna do 3.09
d)bitwy o „front środkowy” 7 – 17.09

4. Agresja ZSRR i opuszczenie kraju przez rząd polski – 17.09
-wkroczyli bez wypowiedzenia wojny
-pretekst: opieka nad ludnością ukraińską i białoruską
-marszałek Rydz-Śmigły wydał dyrektywę w której nakazał wycofać się na Rumunię i Węgry oraz nie prowokować Armii Czerwonej
-atak był zaskoczeniem, nie spodziewano się ataku ze wschodu
-28.09 kapitulacja Warszawy

5. Dogaszanie walk – do 5.10 (bitwa pod Kockiem)

6. Ocena kampanii wrześniowej

Inf. za:
*A. Czubiński, Najnowsze dzieje Polski 1914 – 1983, W-wa, 1987, s. 255.
**A. Czubiński, Najnowsze dzieje Polski 1914 – 1983, W-wa, 1987, s. 256-57.

II WOJNA ŚWIATOWA – przebieg

1. ZSRR atakuje Finlandię – wojna zimowa
2. Litwa, Łotwa i Estonia tracą niepodległość.
3. Hitler atakuje Danię i Norwegię. Następnie na Belgię, Holandię i Luksemburg oraz Francję.
4. Bitwa o Anglię
5. Benito Mussolini
6. Atak Niemiec na ZSRR
7. USA przystępuje do wojny
8. 8 maja 1945 – zakończenie wojny w Europie
9. Hiroszima i Nagasaki – 2 września 1945 – zakończenie II wojny światowej na świecie
10. Konferencje w Teheranie, Jałcie i Poczdamie

USA – Japonia

Zachęcam do poczytania: https://wiadomosci.onet.pl/kraj/pierwsze-dni-ii-wojny-swiatowej-na-zdjeciach/shz1b8e