Rządy sanacji

Sanacja
– od łac. Sanatio – uzdrowienie
– nazwa okresu historii Polski w latach 1926 – 1939 , w którym władzę sprawował Józef Piłsudski i jego zwolennicy (obóz propiłsudczykowski). Nazwa
okresu jest związana z hasłem „uzdrowienia” państwa polskiego, do którego nawoływał J. Piłsudski.

Dlaczego?
– Piłsudski wycofał się z życia politycznego
-rządy parlamentarne były niestabilne
-kryzys gospodarczy
-trudne położenie Polski na arenie międzynarodowej (np. układ radziecko-niemiecki w Rapallo, a potem traktat z Locarno)

– powołanie drugiej CHJENY (rządu Chjeno-Piasta) z Wincentym Witosem na czele (1923, 1926).
-przygotowano przewrót polityczny (zamach stanu, przewrót majowy) mający na celu objęcie władzy przez marszałka Piłsudskiego

*wykresy i tabele zaczerpnięto ze strony: https://slideplayer.pl/slide/13897184/

Sanacja – od zamachu majowego do wybuchu wojny

„[…] Powitałem go [Piłsudskiego] słowami: stoję na straży honoru wojska polskiego – co widocznie wzburzyło go, gdyż uchwycił mnie za rękaw i zduszonym głosem powiedział – No, no! Tylko nie w ten sposób. – Strząsnąłem jego rękę i nie dopuszczając do dyskusji: – Reprezentuję tutaj Polskę, żądam dochodzenia swych pretensji na drodze legalnej, kategorycznej odpowiedzi na odezwę rządu. – Dla mnie droga legalna zamknięta – wyminął mnie i skierował się do stojącego o kilka kroków za mną szeregu żołnierzy”.

^{(relacja Prezydenta RP St. Wojciechowskiego ze spotkania z Józefem Piłsudskim wieczorem 12 maja 1926 r. na moście Poniatowskiego w Warszawie)}

1. Wybuch 12 – 15 V 1926 r. – Warszawa – walki między oddziałami popierającymi Józefa Piłsudskiego a oddziałami wiernymi rządowi, zakończone zwycięstwem piłsudczyków

W bratobójczych walkach zginęło łącznie 215 wojskowych i 164 cywilów, a ponad 900 osób zostało rannych.

2. Obalono legalną konstytucyjną władzę – do dymisji podał się prezydent Stanisław Wojciechowski i rząd Wincentego Witosa
– nowy prezydent – Ignacy Mościcki
– nowym premierem został Kazimierz Bartel

GRUPA 1 Pierwsze lata rządów sanacji (1926–1930).
Stwórzcie krótkiego vloga, w którym omówicie pierwsze lata rządów sanacji (1926–1930). Aby zebrać potrzebne informacje, przeczytajcie w podręczniku podrozdział Początek rządów sanacji (s. 463–464), a także opracowania dostępne w Internecie:
Artykuł „Uchwalenie tzw. noweli sierpniowej do Konstytucji”
Artykuł „Polska pod rządami Józefa Piłsudskiego” – fragment „Walka polityczna między piłsudczykami a opozycją centrolewicową”

› Jakie były główne kierunki polityki obozu sanacyjnego w latach 1926–1930?
› Dlaczego, waszym zdaniem, uchwalono nowelę sierpniową? Czyją władzę ona wzmacniała?

GRUPA 2 Brutalizacja życia politycznego w Polsce w okresie rządów sanacji. Jesteście zespołem prowadzącym vloga historycznego, będącego pomocą dla uczniów w nauce historii. Przygotujcie krótki film na temat brutalizacji życia politycznego w Polsce w okresie rządów sanacji. Aby zebrać potrzebne informacje, przeczytajcie w podręczniku podrozdział Wybory brzeskie (s. 464–466), a także opracowania dostępne w Internecie:
Artykuł „Polska pod rządami Józefa Piłsudskiego” – fragment Walka polityczna między piłsudczykami a opozycją centrolewicową oraz Brześć „

› Podajcie przykłady łamania przez obóz sanacyjny norm demokratycznych.
› Jak sądzicie, dlaczego część ugrupowań, które poparły przewrót majowy, odwróciła się potem od obozu władzy?

GRUPA 3 Ustrój II Rzeczpospolitej w świetle konstytucji kwietniowej. Jesteście zespołem grafików komputerowych, który otrzymał zlecenie stworzenia infografiki omawiającej
ustrój II Rzeczpospolitej w świetle konstytucji kwietniowej.

Aby zebrać potrzebne wiadomości, przeczytajcie w podręczniku podrozdział Konstytucja kwietniowa, 1935 r. (s. 466–467), tekst źródłowy (M7, s. 466) oraz Artykuł „Konstytucja kwietniowa, czyli ustrój prezydencki”
Pamiętajcie, aby w waszej grafice znalazły się informacje o najważniejszych organach władzy państwowej, sposobie ich wyboru i kompetencjach.

› Omówcie kompetencje poszczególnych organów władzy państwowej w świetle konstytucji kwietniowej.
› Porównajcie ustrój obowiązujący w II Rzeczpospolitej na mocy konstytucji kwietniowej z ustrojem z konstytucji marcowej.
› Jak sądzicie, czy rzeczywiście konstytucja kwietniowa wprowadzała w Polsce model rządów prezydenckich?

Grupa 4 Ostatnie lata rządów sanacji (1935–1939). Wcielcie się w rolę dziennikarzy radiowych i przygotujcie nagranie rozmowy z ekspertem na temat ostatnich lat rządów sanacji (1935–1939). Aby zdobyć potrzebne wiadomości, przeczytajcie podrozdziały w podręcznikuŚmierć Piłsudskiego (s. 467) oraz Dekompozycja sanacji (s. 468). Ponadto zapoznajcie się z treścią Artykułu „Obóz Zjednoczenia Narodowego – polityczne zaplecze Rydza-Śmigłego”

› Którzy politycy po śmierci Józefa Piłsudskiego zaczęli odgrywać najważniejszą rolę polityczną w państwie?
› Czy, waszym zdaniem, Ozon uzdrowił życie polityczne w kraju, czy jednak doprowadził do jeszcze większego kryzysu?

Grupa 5 Formowanie się opozycji wobec rządów sanacji. Wcielcie się w rolę dziennikarzy radiowych i przygotujcie nagranie rozmowy z ekspertem na temat formowania się opozycji wobec rządów sanacji. Aby zdobyć potrzebne wiadomości, przeczytajcie podrozdział w podręczniku Konsolidacja opozycji (s. 468) oraz Artykuł „Front Morges. Antysanacyjny układ na wysokim szczeblu”

› Wymieńcie główne siły opozycyjne wobec sanacji w ostatnich latach II Rzeczpospolitej.
› Scharakteryzujcie pokrótce ich programy polityczne.

a. nowela sierpniowa – 2 VIII 1926 r. została znowelizowana konstytucja marcowa – poprawka do konstytucji umacniająca władzę wykonawczą kosztem ustawodawczej:
– prezydent uzyskał prawo wydawania dekretów
– prezydent uzyskał prawo rozwiązania sejmu i senatu przed upływem kadencji

3. Charakter rządów sanacyjnych

a. zwolennicy Józefa Piłsudskiego sprawowali władzę pod hasłem sanacji, czyli uzdrowienia życia publicznego w Polsce, dlatego zaczęto ich nazywać obozem sanacyjnym
b. Józef Piłsudski wywierał decydujący wpływ na rządy, ale nie sprawował najwyższych stanowisk państwowych
c. zwolennicy Piłsudskiego utworzyli Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR) – Walery Sławek
d. BBWR odniósł zwycięstwo w wyborach parlamentarnych w 1928 r.

Grafika w satyryczny sposób nawiązuje do faktu, iż Piłsudski najczęściej sam podejmował kluczowe decyzje.

_{Karykatura z 8. numeru czasopisma ,,Mucha” w 1927 r. – nazwany ,,Dziadkiem” Piłsudski zwraca się do polskiego Sejmu słowami: ,,Ja bo bardzo lubię pracować z panami w zgodzie i w niezmąconej niczem przyjaźni.”}

4. Zaostrzenie się konfliktu obozu sanacyjnego z opozycją – tzw. rządy pułkowników
a. 1929r. powstał  Centrolew – sojusz partii lewicowych, ludowych i chadeckich (chcą obalić Piłsudskiego) – wotum nieufności dla rządu
b. reakcja obozu sanacyjnego:
– czołowi działacze Centrolewu zostali uwięzieni w twierdzy brzeskiej (m.in. Wincenty Witos, Wojciech Korfanty) –> chodzi o zastraszenie przeciwników
– prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał parlament
c. wybory w 1930 r., zwane wyborami brzeskimi, wygrał BBWR – obóz sanacyjny uzyskał 56% miejsc w parlamencie
d. w 1932 r. – tzw. proces brzeski
e. 23 IV 1935 r. sejm uchwalił nową konstytucję – tzw. konstytucja kwietniowa
– konstytucja kwietniowa wzmacniała władzę prezydenta
– ustanowienie konstytucji kwietniowej stanowiło odejście od modelu parlamentarno-gabinetowego i trójpodziału władzy
– w praktyce zniesiono demokrację parlamentarną –> rządy autorytarne

Grafika nawiązująca do stwierdzenia, że konstytucja z 1921 r. stawiała Piłsudskiemu zbyt wiele ograniczeń.

5. Rządy sanacyjne po śmierci Józefa Piłsudskiego
a. Józef Piłsudski zmarł 12 V 1935 r.
b. rozłam w sanacji:
–  grupa zamkowa z prezydentem Ignacym Mościckim na czele (umiarkowani)
– tzw. grupa wojskowa – grupa GISZ z Edwardem Rydzem-Śmigłym na czele(chcieli rządów silnej ręki)
–ulica Wierzbowa – Józef Beck (minister spraw zagranicznych)
c. w 1935 r. został rozwiązany BBWR
d. w 1937 r. politycy sanacyjni utworzyli nową partię – Obóz Zjednoczenia Narodowego (OZN – „ozon”) – Adam Koc

6. Polityka zagraniczna rządów sanacji 1926 – 1935
a. polityka równowagi – polityka „równych odległości” między Moskwą i Berlinem
b. wg. Piłsudskiego tylko sytuacja napięcia pomiędzy III Rzeszą i ZSRR gwarantowała utrzymanie niezależności państwa polskiego
c. traktaty:
–protokół Maksima Litwinowa – ZSRR, Polska, Łotwa, Estonia i Rumunia – pakt o nieagresji
–1932 r. pakt o nieagresji z ZSRR (w 1934 r. przedłużony o 10 lat)
–1934 – polsko niemiecka deklaracja o niestosowaniu przemocy (układ o nieagresji)
–kwestia paktu wschodniego (wschodnie Locarno) – odrzucony, dotyczył granic

7. Gospodarka
a. kryzys ekonomiczny 1929 – 1935
–spowodowany kryzysem amerykańskim
–zastosowano politykę interencjonalizmu państwowego
b. ożywienie gospodarcze 1936 – 1939
–COP
–Eugeniusz Kwiatkowski

Przemówienie Piłsudskiego o pracy zbiorowej:

Piłsudski umiera 12 maja 1935 r. w Belwederze (9 rocznica zamachu) a 17/18 maja przewieziono go koleją do Krakowa (ur. 5 grudnia 1867 w majątku Zułów na Litwie). Serce złożono w Wilnie, ciało w Katedrze Wawelskiej, mózg zaginął.

Kasztanka – eksponat trafił do Muzeum Wojska Polskiego, w 1945 roku, po zakończeniu II wojny światowej została nakazem komunistycznego marszałka Michała Roli-Żymierskiego zniszczona i spalona.