Waszym zadaniem jest zbadanie deportacji zawierciańskich Żydów i znaczenia dworca kolejowego w czasie Zagłady.
Wasze zadania:
Ustalcie, kiedy rozpoczęły się deportacje Żydów z Zawiercia.
Na podstawie źródeł ustalcie, ile osób zostało deportowanych podczas głównych akcji.
Ustalcie, dokąd kierowano transporty.
Wyjaśnijcie, dlaczego dworzec kolejowy stał się jednym z miejsc związanych z Zagładą.
Przeanalizujcie tablicę upamiętniającą znajdującą się na dworcu:
kogo upamiętnia?
jakie informacje przekazuje?
dlaczego została umieszczona właśnie tutaj?
Odpowiedzcie na pytanie:
Czy słowo „transport” wystarczy, aby opisać to, co wydarzyło się tutaj ludziom?
Podczas spaceru:
Stańcie przy tablicy i odczytajcie ją jako źródło historyczne. Zwróćcie uwagę nie tylko na to, co na niej napisano, ale również na to, czego na niej nie ma.
Waszym zadaniem jest prześledzenie historii synagogi w Zawierciu i jej związku z historią miejscowej społeczności żydowskiej.
Wasze zadania:
Ustalcie kiedy powstała synagoga i jaką pełniła funkcję.
Dowiedzcie się, jak wyglądała i co znajdowało się w jej wnętrzu.
Ustalcie, co wydarzyło się z synagogą podczas II wojny światowej.
Sprawdźcie, co stało się z budynkiem po wojnie.
Porównajcie historyczne i współczesne zdjęcie miejsca. Wskażcie co się zmieniło, a co pozostało.
Odpowiedzcie na pytanie:
Czy budynek może być świadkiem historii, nawet jeśli nie pełni już swojej pierwotnej funkcji?
Swoją odpowiedź poprzyjcie minimum dwoma dowodami ze źródeł.
Podczas spaceru:
Spróbujcie spojrzeć na współczesne miejsce oczami mieszkańca Zawiercia sprzed 1939 r.
Przygotujcie dla pozostałych grup jedno pytanie:
„Co straciło Zawiercie wraz ze zniszczeniem przedwojennej społeczności żydowskiej?”
Źródła do wykorzystania:
1. Synagoga w Zawierciu – Wirtualny Sztetl oraz Zdjęcie 2. Opis budynku: „Przy ulicy Marszałkowskiej 41, nieopodal starego rynku w Zawierciu znajduje się budynek dawnej synagogi. Jest to duży, murowany budynek wzniesiony na planie czworoboku, kryty dwuspadowym dachem, wzniesiony w roku 1880. Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że świątynia została ustawiona tylną ścianą w kierunku ulicy – to właśnie tu, od wschodu, umieszczono bowiem Aron ha-kodesz. Drzwi oraz przeznaczony dla kobiet babiniec znajdowały się od podwórka. Drugie wejście (dziś w jego miejscu odpadł tynk) umieszczono od północy. Chociaż w latach międzywojennych w sali modlitewnej panowała coraz większa ciasnota, ostatecznie gmina nie zdecydowała się na budowę nowej synagogi, ograniczając się jedynie do remontu. W tym czasie w Zawierciu istniało już wiele małych, prywatnych domów modlitw.
Wnętrze bożnicy zostało zdewastowane przez Niemców w czasie II Wojny Światowej. Po niej oszpecony budynek pełnił funkcje sklepu, magazynu, a od strony podwórza mieścił niegdyś Polmozbyt. Do dziś zachował się częściowo pierwotny układ okien (już bez łukowatego zakończenia), ale sama bryła budowli wygląda aktualnie mocno nieciekawie. Niestety, mimo istniejących planów zorganizowania we wnętrzu muzeum, ten ciekawy relikt przeszłości Zawiercia jest opuszczony i z roku na rok popada w ruinę.” (źródło: https://www.straznicyczasu.pl/viewtopic.php?t=4676 rok 2016) 3. Zdjęcie:
Jesteście detektywami historii. Korzystając z tekstów, map i innych otrzymanych źródeł, zbadajcie funkcjonowanie getta w Zawierciu.
Wasze zadania:
Ustalcie kiedy powstało getto i jak długo funkcjonowało.
Na podstawie mapy określcie, jakie ulice i obszary obejmowało.
Znajdźcie w źródłach informacje pokazujące, w jaki sposób mieszkańcy getta byli kontrolowani i izolowani.
Wybierzcie trzy informacje ze źródeł, które najlepiej pokazują warunki życia w getcie. Co mogło wpłynąć na kwestię ostatecznej likwidacji getta?
Zastanówcie się nad pytaniem:
Czy getto było jedynie miejscem zamieszkania, czy przede wszystkim narzędziem izolacji i prześladowania?
Sformułujcie odpowiedź i udowodnijcie ją trzema argumentami pochodzącymi ze źródeł.
Podczas spaceru:
W miejscu dawnego getta spróbujcie wskazać co najmniej jeden ślad, który pozwala współczesnemu mieszkańcowi wyobrazić sobie, gdzie znajdowała się dawna dzielnica zamknięta.
„Kim byli żydowscy mieszkańcy Zawiercia przed wojną?”
Korzystając z otrzymanych źródeł, poznajcie historię społeczności żydowskiej Zawiercia przed wybuchem II wojny światowej. Odpowiecie na pytania: -Kim byli żydowscy mieszkańcy Zawiercia i jaką rolę odgrywali w życiu miasta przed 1939 r.? -Gdzie znajdziemy ślady miasta, które mogłyby opowiedzieć historię jego żydowskich mieszkańców?
Wasze zadania:
Ustalcie, kiedy i w jakich okolicznościach rozwijała się społeczność żydowska w Zawierciu.
Znajdźcie informacje o tym, czym zajmowali się żydowscy mieszkańcy miasta.
Wskażcie co najmniej trzy przykłady ich obecności w życiu gospodarczym, społecznym, religijnym lub kulturalnym miasta.
Znajdźcie w źródłach jedną konkretną osobę, rodzinę lub instytucję związaną z przedwojennym Zawierciem.
Zastanówcie się: czy można powiedzieć, że Żydzi byli ważną częścią społeczności Zawiercia? Udowodnijcie swoją odpowiedź, powołując się na źródła.
Podczas spaceru:
Przygotujcie krótką, 2–3-minutową prezentację, w której pokażecie pozostałym grupom, jak wyglądało żydowskie Zawiercie przed 1939 r.
Pamiętajcie: nie wystarczy stwierdzić – „wiemy”. Waszym zadaniem jest odpowiedzieć: „SKĄD TO WIEMY?”
