Zabór rosyjski: a. rusyfikacja: -likwidacja polskich urzędów, sądów i budżetu -nauka po rosyjsku -Królestwo funkcjonuje jako Kraj Przywiślański b. pozytywizm – program przebudowy społeczeństwa i okres literatury (ok. 1864 – 1890): -krytyka powstań -praca organiczna – dążenie do postępu gospodarczego kraju i rozwoju kulturalnego społeczeństwa, zwłaszcza chłopów, -praca u podstaw – kształcenie chłopów, rozbudzanie ich świadomości narodowej.
Zabór pruski: a. germanizacja (od 1871 nasilona): -Kulturkampf – walka z Kościołem katolickim i polskością -rugi pruskie – wysiedlenie 30 tysięcy polskich osadników -wykupywanie ziemi od Polaków przez Komisję Kolonizacyjną -zniemczenie urzędów, sądów i szkół. b. praca organiczna – wymuszona konkurencją z niemieckimi gospodarstwami: dobra organizacja, nowoczesne metody rolnicze, kółka rolnicze oraz stowarzyszenia umacniające solidarność między Polakami, c. strajk dzieci polskich we Wrześni przeciwko nauczaniu religii po niemiecku.
Zabór austriacki (Galicja): a. Autonomia galicyjska (po 1866) – Polacy we władzach Galicji, polski językiem urzędowym, w miarę swobodny rozwój polskiej kultury i oświaty
Trójlojalizm: Polacy wierni temu państwu zaborczemu, w którym żyli.
Dodatkowo Mapa: https://mapire.eu/en/map/europe-19century-secondsurvey/?bbox=2150752.600402558%2C6525890.907585557%2C2177887.745443796%2C6535445.536121204&layers=here-aerial%2C158%2C164